L vën renuvà la »Pilat«. N dann scandalëus a nosta natura

Data

11 de november 2019

Galaria retrac

Grandeza scritura

riduci dimensione font aumenta la dimensione del font

Social

FacebookTwitterGoogle Bookmarks
Nia da crëier, feter da se frì ti ciavëi iel a cialé pro coche l vën laurà cun nosc bosch y cun na cuantità enorma de de beliscimi lëns defin sani y chersciui bel ndrët y na gran pert da na autëza nce sëura i 30 metri. Savon duc che nëus vivon urmei te n mond defin sëuramenà, suvënz scialdi stravagant y mat, y perchël urmei for plu desnaturà! Ne audions'a uni di da nuef de gran problems dl tima sëura dut l mond, che milions de jëuni va tla gran ziteies sun streda a prutesté pervia de coche la gran politica y la persones che à l pudëi y l'autorità tla mans mët a jì duta la robes de nosc viver sun nosta Tiera. L ie monce l livel dl'ega dl mer che à la tendënza periculëusa de se auzé; l ie nce minichie situazions de catastrofes pervia dl bur' tëmp, cun ruves che va persëura o che ie pona inò defin suiei su, l i nce de bur' vënc y de gran tampestes. Penson mé a chël che l ie stat nce tlo ntëus tl 2018. Ons'a nëus mo duta chësta desgrazies tl cë o vën pa tlo da nëus chësta robes scialdi prësc desmincëdes defin, ajache nëus on pu la stragran fertuna de nosc biei crëps ntëur nëus ite, che nes garantësc y nes straverda dut ntëur, y che perchël vivons feter sciche te na sort de »paravis«! Ons'a nëus al didancuei mo te nëus zeche di bon valores de nosc antenac, o iel pa te nëus mé plu la śira de for mo deplù y for mo majer y miëur y sambën ala ngranda? Chësta sort de pensieres iel bën mpue da messëi se fé, sce jon a ti cialé ala »Pilat« dai schi nueva da Mont de Sëuc ju nchin sun piza de Ronc via n Sureghes. Tlo iesi piei via bel dala stazion dla furnadoia de Mont de Sëuc y te chël prim tòch desbiech via nchin ulache l scumëncia l bosch, iel sun chëi valgun cënt metri unì sià via i lëns da man drëta y da man ciancia, per arjonjer y avëi na cërta larghëza, belau sciche sce la se tratëssa de n purtoi per cumpetizions da Copa dl Mond! Ulache n ruva pona ite tl bosch y cun chël tl drë' purtoi, iel na firma che lëura cun dut de gran mascina y pacres y per n valgun cënt metri iel unì trat dut bel ndrët y nce fat mures da sotsù, n lëur desseur nce garatà, per slargë dut chël che se lasciova. Do n bel tòch mo scialdi strënt, ma zënza gran pendënza, ulache n arà mo n cër gran lëur da sotsù, rùven orainsom dla trassa »est« y do na raida da cumedon de viers de man ciancia va pona l purtoi sot al crëp ora, na pert for da dumbria, ulache l unirà dut permò laurà y fat, dessegur nce cun vel' puet y strutures che stiza da sotsù.
Da muië y da scassé l cë iel pona a udëi l nëide sot al crëp ora y plu inant l gran nëide da Pilat, da ulache l pëia ora a man drëta na sort de troi de viers dl luech da Pilat y pona mo l prim nëide a pië suvier, sëura piza de Ronc, nëidesc che ie duc ciariei da na vegetazion scialdi rica y spëssa de pitli lëns, de sienes de duc i plu biei culëures dla natura, varia-zions che la natura nes scinca, dal vërt scur al vërt manco linëus al verdejin y che stramuda tl ghiel y ghialic! ... ma nosta paroles ne tleca nia per descrì duta chësta richëza. Y a dut chësc ti fajerà la ciafes stersces dla mascins la festa, cun chëla viulënza che ie bën scialdi suvënz tipica y de usanza te nosc tëmps. No pa?
Da dì iel pona che tl tòch dl purtoi tamez, plutosc da plan, iel udù dant de taië ju tl bosch na »varianta« de na cërta lunghëza y che jissa ite tl bosch te n pont tan da mat ërt, che l sarà da udëi sce l ie mesun furné ju iló per n schiadëur dl livel dla Mont de Sëuc!? Ma l piec ie che tlo, pervia de chësta varianta, unìssel taià ora na fëta lergia de bosch, l unissa a s'l dé na gran plea y l unissa taià na strambaria de biei lëns, duc biei stersc y ndrëc, na richëza ambientrel-naturela da bosch stramba.
Daujin dal gran ciavalon dla furnadoia iel bele śën unì taià na strambaria de lëns, che l ti bredla dedite l cuer ala jënt. L nes messësssa fé pensé sce nëus tlo ne son mianó unfat boni, o unfat stlec che chëi lavia tl Brasil y tl'Amazonia! No pa? A fé n curt mo na cunscidrazion sëuraprò iel dessegur da messëi dì che a avëi depona n purtoi nsci modernisà, uniràla bonamënter a s'l dé che si funzion sarà do la rata pitl, sce l ne sarà nia nce n lift su per ch'i prei nchin sun piza de Ronc.
Mo zeche fòssel da cunscidré ie che na majera cumpëida de schiadëures ruvëssa nsci ju te nosc Urtijëi dal gran strënt y purtëssa pro a mo n majer mpifamënt de viers dla Secëda. O ruvëssa pa chësta jënt da Mont de Sëuc ju sun Plaza S. Antone, ulache l ie la gran cumpëida de curieres che muev itevier y ie bele śën suvënz straplëines.
Pudon dessegur dì che na »Pilat« dassënn renuveda ie na »bela« gran viulënza ala natura, te nosc tëmps dal gran problem dl tlima sun dut l mond y nce nia n pitl problem de lerch y de mubiltà per nosc bel luech de Urtijëi, che à bele śën da patì nia mel.  (Oscar Prinoth dl Rezia, Urtijëi)