Letres

07 de november 2016

Le ladin pó fá faziun

Al é les 22.45, i sun senté sön let ch’i pënsi, y som degüna. I sun sté püre, na sort de coies, da 10 dis, y al pê che ara vais da de a de miú, borjú ne n’ái degun, porchël pói ince mangé, lisier. Pordërt ne messassi nia scrí, che dedô sunsi tan stanch. Do ch’i á lit le bel articul de Lois Trebo söl islam (ediziun 21.10.16, adr), m’ái sintí miú. Él mo le lingaz dla uma che fej faziuns positives? Canch’i scrii, ól dí che val’ é jü dër sot, sides le contignü che les parores. Al é bëgn n lingaz ...
07 de november 2016

Lege ladina - ma bona por na pert?

Sciöche i á lit t’La Usc di 28 d’otober 2016 a plata 2, pêl che la lege sön i ladins da Balsan vais a Roma n vare inant, do che la Provinzia da Balsan, da Trënt y la Regiun á aprové le contignü dla lege che i portass ai ladins da Balsan manco descriminaziuns, mo valgügn dërc implü, ci che foss ma da laldé, ince sce al ne romagness ciamó na dërta ligna da damané por arjunje che i ladins ess i medemi dërc di taliagn y todësc de Südtirol.Impó me damani, sce al ne foss nia gran ora che al gniss fat ...
17 de fauré 2017

Ladin te dlieija

Te dlieja a S. Cristina: ulà resta pa datrai l ladin?
Bel, bel! Ne n'iel pa da stramp bel, n pudëssa dì na drëta marueia, a jì da Sacun ite, tres l bosch sun l troi dla lijëndes, permò fat da nuef, da uni tëmp y da uni sajon, per ruvé ta S. Cristina? N ie tlo tl plu plën dla natura, ma n possa nce streflé mpue' dla cultura storica dla valeda de Gherdëina, tres la tofles ilustratives dla storia di grofs de Stetteneck, tan bën scrites y monce te duta trëi la rujenedes, da ti fé na gran lauda y da ti auzé senziermënter l ciapel a duc chëi che ova ...
17 de fauré 2017

A desposiziun por baié

Resposta ai firmatars dla lëtra "Boteghiers por le bëgn dl turism", publicada t'La Usc di Ladins nr. 6 di 10 de forá 2017
Ai firmatars oresson respogne che dessigü pól sozede che nia döt vëgnes fat a scüsa tl'ativité dl'assoziaziun turistica.
I aratun che l'impëgn prinzipial de nosta organisaziun sides chël de mioré l'oferta turistica, ti pitan a nüsc ghesć n bun sorvisc, le plü complet che ara vá. Chësc vëigon ince dales tröpes manifestaziuns y dai tröc evënc che vëgn organisá tratan l'ann, ince a bëgn di boteghiers che ne fej nia pert dl'assoziaziun turistica.
Te nosc pice paisc él debojëgn dla colaboraziun da ...
17 de fauré 2017

Sö insom... Kronplozz.

Che le marketing y l'economia comani nosc monn, n'é nia danü.Che nüsc nocerli d'or sides nosc dî, n'é nia danü.Che chësc ciapes sura vigni verité, n'é gnanca nia danü.Che nostes burses intres plü toces sides nüsc cörs tres plü ligherzins...chël foss val' de nü.Belanfat."Gschäft isch Gschäft" y "tof't l'cü y bon!":-)
17 de fauré 2017

Spetón resposte da Trënt e Bolśán

Volonsa ie di en gran Diovelpaie a Lois Trebo per el coragio che l a a scrive de nos da Souramont. En particolar volonsa recordé dute le oute che son stei cambiei de Region: del 1923 del 1943 e del 1948. Del 1939 son stei metus coi ladins de Bolśán: come mei che demè chisc 3 comuns i eva ladins e no duc i 36 che l e encuoi? Del '43 èi ince clamèi duc coi saudei todasc, jovegn e vegli. Davò la viera i todasc ia paiè fora con a picola pension che da coche i disc ne encora de chi che la ciapa. No ...
10 de fauré 2017

Defener la vita e no la meter tel pericol

Che sort de organisazion sanitara él pa chesta? Per fortuna che, soraldut i pìcioi, i à n agnol vardian. Per la terza outa te doi setemane n pìciol é nasciù per strada. Semper te le val, olache i partimenc de nasciuda é seré da tempes più o manco lonc. E dir che desche giustificazion per aer serà i partimenc de nasciuda te le val l'é stat proprio chela de na maor segureza per i pìcioi e per soe mare.Oramai se veit semper più de spes che aer serà i partimenc per portar dut a Trent e Rorei no à ...
10 de fauré 2017

Boteghiers por le bëgn dl turism

Resposta ala lëtra "Na lëtra che á desplajü", publicada t'La Usc di Ladins nr. 5 di 3 de forá 2017
Nos sun n grup de boteghiers da Corvara, che n'é nia mëmbri dl'Assoziaziun Turistica. Do les ultimes afermaziuns de Verena Kostner, s'unse sintí tl dovëi da lascé aldí ince nosta usc, por ti dé espresciun a nosta solidarité y por confermé che al é baldi vëi - esperiënzes personales le desmostra - che sce te n'es nia assozié y n cliënt damana informaziuns che pó revardé tüa ativité - n'él nia ma che te ne vëgnes nia nominé, mo le ghest vëgn mené altró. N'orun nia se desmentié che i sun ...
10 de fauré 2017

Canche la profescionalité n'é nia da "ciasa"

Resposta ala lëtra "Na lëtra che á desplajü", publicada t'La Usc di Ladins nr. 5 di 3 de forá 2017
I ó fá na osservaziun ala lëtra de contignü dübe, che le diretur dl'Assoziaziun Turistica Damiano Dapunt y les colauradësses dl ofize d'informaziun de Corvara á scrit sciöche resposta a Verena Kostner.
Iö conësci Verena Kostner da tres y i me damani: ciodí messass pa ëra - assoziada o no - ëra che condüj bun süa botëga da tröc agn, fej so laur adërtafora, ne ti dá desturb a degügn, se "inventé" sëgn fora de nia che l'ofize por le turism da Corvara ne ti á nia dé na informaziun sciöche al toca a ...
03 de fauré 2017

Endrezar n teritorie bon de dar azet

L'é chest l dover che Comuns e Comun General prum de dut é chiamé a portar inant, dedant de la domana de la Provinzia de ge dar alberch ence te Fascia a valch dejina de enfughé.Se cogn dir che l'acolienza no vel dir demò ge dar n cartier a cheste persone, ma far a na vida che col temp i posse se far ite te nosce comunanze; i rue a capir noscia maniera de viver; a cognoscer nosce usanze e noscia cultura; a entener nosc svilup economich pojà sul turism, su na agricoltura da mont, su n artejanat n ...
03 de fauré 2017

Na lëtra che á desplajü

I sun romagnüdes dër desplajüdes, canche i un lit la lëtra "Ci informaziun é pa na tara?", t'La Usc nr. 4 di 27 de jená 2017.I podun afermé che chësc ne sozed nia te nosc ofize, y che les informaziuns vëgn dades imparzialmënter. Les colaboradësses dl'assoziaziun turistica conësc le raiun y sá olache an pó ciafé le foliet y la tabacaria.Sigü che i sozi dl'assoziaziun é avantajá respet ai nia assoziá, mo ince sce la seziun di foliec, tabach y Superenalotto dla botëga Sport Kostner n'é nia scrita ...
27 de jené 2017

Vincent van Gogh

Co depenjessel pa aldedaincö?Vincent nasc dl 1853, so pere é n prou protestant. A scora ál l'ocajiun da imparé deplü lingac, desco l'inglesc y le franzesc, ti ofrin dötes les poscibilités da se inciasé ti atri paisc, desco a Paris. Afasciné tl pröm dai maestri olandesc de na pitöra realistica mostrel ince atenziun por la leteratöra. Insciö mëtel man dl 1872 na relaziun fredejina tla forma de lëtres cun Theo, che döra danter alc y basc cina püch dan süa mort. Al mët man da lí cun pasciun Émile ...
27 de jené 2017

Dialet de Laion

Dantaldut n cumplimënt a Josefine Kostner Insam - Solaion - per si articul y si analisa. Drët ntressant!Naturalmënter ne se tràtel tlo nia tan de na nterrelazion de doi rujenedes (gherdëina y dialet tudësch), ma de na parentela linguistica bëndebo' plu lergia y sota. Tulan me ca per ejëmpl la paroles granëtes y Grantn: te chësc cajo ie la ravisa ascunduda da giaté tla parola indoeuropeica kraans svilupeda pona tl tudësch bas (ntëur l ann 1000) cun kraanbere y deventà pona Grantn y granëtes, tl ...
27 de jené 2017

Cie che n dassëssa savëi dla pulicia

Chësc inviern ie la pulicia inò de moda. N ne la abina nia mé coche mantel, ma nce coche culieria, cazina o sun d'auter guant. Cie che trueps ne sà nia ie che i tieres muessa lascé si vita per n tel guant. Uni ann vëniel mazà milions de tieres coche medri, bolpes, nerz y nsci inant, tla Cina nce cians y giac.I tieres vën n iede tenii te tan de pitla gabies che i ne possa nianca no se muever, se nfetea de malaties y pierd si cumpurtamënt normal. Canche i tieres ie vedli assé che si pulicia possa ...
27 de jené 2017

Ci informaziun é pa na tara?

Al é bele valgügn agn che iö m'á lascé trá fora dal'Assoziaziun Turistica da Corvara/Calfosch, sides por la botëga de foliec che por l'afitaciamenes. I â mies bones rajuns. Insciö sozedera che sce n scior vá tl'aziënda a damané olache an pó cumpré foliec, tabach, o soghé al Superenalotto, vëgnel mené a Calfosch o a La Ila. Mia botëga n'esist nia plü por l'Assoziaziun Turistica. Mo deache Corvara n'é nia n gran paisc, él pa bëgn impó la jënt che röia sö. Zacan n de m'él indere rové alerch n ...
27 de jené 2017

I ladins duc adum

Sciche i on podù lieje à la Ciamena di Deputac a Roma aprové ai 11 de jené 2017 en pruma letura na lege che podessa ti garantì n valgugn derc emplù ai ladins dla provinzia de Bulsan y valch puech ai fascians. Al é da vedei sce l Parlament stará en pe fin che chesta lege sarà vegnuda aproveda na segonda outa da la Ciamena y spo does outes dal Senat.Ladins te Consei, Ladins te ComiscionsChesta lege dij, sce ala essa da ruvé a termen, che i ladins podessa fé pert dles Comiscions di 6 y di 12, che ...
23 de jené 2017

Muciadus

Fosch blanch ghel o blepu spo, ci ós pa da me?Ci desfarënzia á pa to cör dal mi?Él l' scioldo o l' soríche fej fora na porsona?
14 de november 2016

Stredes o vies?

Tl ann 1989 ova l Chemun de S. Cristina fat na delibera che mudova l inuem ”via” cun l inuem ”streda”. Ma mpo muessen for mo liejer che l vën scrit ”via”.Chësc ie da muië, ajache l inuem ”streda” scurtà ”str.” ie drët saurì da ntënder per duta la rujenedes dl mond. Ejëmpl: Straße per tudësch, strada per talian, street per nglëisc y ala fin per ladin, streda.Sautà tl uedl me ie chësc chisc dis a ti cialé ala Plata de Chemun de S. Cristina a plata 15, ulache duta la lizënzes per frabiché unides ...
14 de november 2016

Omosessualità

Ie muesse dì che lijan la lëtra de Tone da Cudan nstadì tla USC me éi bën fat mpue’ marueia. Pensan do ëssi bën pudù me nmaginé che vel’ un o povester niancanó puec la pënsa nscila n con’ dla omosessualità, ma na tel strentura de pensier y na tel ntoleranza, monce te na maniera tan ostentativa, ne me ëssi mpo no aspità. Ie rate che uniun y uniuna à l dërt de avëi y de dì si minonga, nscila sambën nce tu, Tone. Ma avisa nsci éi pona mefun nce ie l dërt de dì la mia.Per prima cossa ne me nfidëssi ...
14 de november 2016

“Al n’é nia gnü respeté ci che i proprietars á damané!”

Resposta al articul sön le lêch de ”Braia Fraida” y la intervista al ombolt Robert Rottonara, publicá t’La Usc nr. 41 di 21 d’otober 2016
Te troc paisc incër le Sela, savunse che al é problems da ciafé sperses y autorisaziuns da fá n lêch artifizial por l’inevamënt tecnich. Sciöche comproprietar dla Interessënza Col Alt a Corvara, oressi recordé che degügn de nosta vijinanza n’é mai stá ”cuntra” la costruziun dl lêch de ”Braia Fraida”, gnanca la jënt che vëgn fac fora i plü ”rî”. Düc á tres dit de sce, mo a certes condiziuns fates fora düc adöm tles incuntades danter nos, olache le presidënt dla vijinanza che chërda ite é ...