Letres

16 de otober 2017

Nodadoia publica nöia tl'Alta Badia

La posiziun dl setur turistich
La cuestiun dla realisaziun de na nodadoia publica nöia tl'Alta Badia é atualmënter argomënt de de gran discusciuns danter la jënt. Les argomentaziuns y informaziuns che roda é desvalies, gonot nia completes o nia coretes. Por chësta gauja aratunse, sciöche rapresentanc dles Assoziaziuns Turistiches y dles Uniuns Ostis de Corvara y Badia, che al sides de importanza fondamentala da alzé fora y publiché la posiziun de chëstes organisaziuns dl vers dl argomënt en cuestiun.
Le proiet argomënt é gnü ...
02 de otober 2017

L Istitut ladin „Micurà de Rü" y la chestion dl ladin scrit unifiché

N lingaz che resta te casseta
Truepa jent savarà che les cater istituzions culturales ladines plu emportantes - la Union Generela di Ladins, l Istitut pedagogich ladin, l Istitut cultural ladin „Majon di Fascegn" y l Istitut ladin „Micurà de Rü„ - ova lascé laoré fora dant n valgugn agn n model de lingaz scrit unitar, conesciù sciche Ladin Dolomitan o Ladin Standard, aldò di criteres definis dal prof. Heinrich Schmid dl'université de Turic/Zürich y publichés tla „Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache ...
02 de otober 2017

Urzì contra Sèn Jan

Chisc dis passé l Consei Regionèl à sburlà la dezijion de ofizialisèr l'inom del nef Comun de Sèn Jan de Fascia, nasciù dal referendum di 20 de november de l'an passà.No se enten delvers chesta dezijion ajache l'inom l'é stat ofizialisà, tout sù da l'80% di sentadins con derit de stima di doi Comuns de Vich e Poza.De travers se à metù l conseier de "L'Alto Adige nel cuore" Alessandro Urzì de la provinzia de Busan. L pericol, a sie dir, l'é te l'inom ladin Sèn Jan e la motivazion de contra l'é ...
25 de setember 2017

Che truep se mude y se miore!

Can che na istituzion pò festejé entan de agn de ativité, ne cialera nia demé indò sciche ala é juda, cie che é jù ben o é manco garaté, ma ala se fej dantaldut pensiers sun i agn che vegn, cie program che al fossa ben da se mete dant y te cie trat de temp che al dessa vegnì realisé, metù en pratica.Un di fins plu importanc per l Istitut "Micurá de Rü é na enrescida scientifica per ti dé l majer peis al lingaz ladin: Studié a livel scientifich lingaz, storia y cultura di Ladins dles Dolomites, ...
20 de setember 2017

Ert tl zënter de Urtijëi: de gra!

Na gran lauda ai artisć Fabrizio Senoner dl'Unika che à prejentà si lëures tl zënter dl luech de Urtijëi y la scultura de fier sun l rundel sun streda Tresval.Cun na ejibizion sterscia, rëidla, zënza l aiut dla tecnologia de mascins y computers, che semea urmei deventeda la normalità dl'ert ufiziela dla galaries, iesi stai boni de purté na gran vivanda tl zënter de Urtijëi, che ti à plajù nia mé ai zitadins dl luech, ma ie stata na gran atrazion turistica nce chëst ann, dajan n sëni sterch y ...
19 de setember 2017

Valorisé deplù nosta storia!

Bel plan se enjigna l Istitut Ladin Micurá de Rü a festejé si 40 agn de ativité che é stés agn de gloria, ma ence de nia pueces ombries y a dì de na pert, de delujions. Ie me acontente da fé n valgunes propostes per mete a post patrimonies culturai che vegn n puech tralascés; l Istitut fossa envié da mete en pratica les propostes.L Istitut Ladin à bendebot de archif che contegn n grumon de scric, documenc y bragamins; al é scric che de nosc paurs à tegnù su y ence de calonies. Per che jent ...
18 de setember 2017

Ascuté intrames les ciampanes

Resposta ala lëtra "Ascuté intrames les ciampanes", publicada te La Usc di Ladins nr. 34 dl 01.09.2017
Stimá Luca, Vito, Christian! Osta resposta m'á fat dër plajëi, deache ara sotrissëia tler che mia lëtra zënza referimënt a porsones o situaziuns concretes, á tlocoré avisa pro osta cosciënza. Iö á sotscrit mia lëtra cun en valgönes dles inciaries tres chëres che iö adöm a d'atri, á lauré por tröc agn cun impëgn y dediziun zënza sconé fadies y bries por le bëgn de düc y por n travert de odüda leria por nosc raiun turistich, cossa che Os jogn, sciöche i scriëis, ne azetëis nia aldédaincö.
...
28 de agost 2017

Le bojëgn da tigní adöm

Na letra
Tl ultim tëmp él sté tres indô articui desplajors da lí ti foliec. Articui che me fej dassën ponsé y me dá na sensaziun de desconfort: olá sunse pa pordërt rová, ci raporc nes costruiunse pa incër nos ia, cun ci sentimënc nes incuntunse pa danter vijins, paejans, conesciüs?

Tl passé dl tëmp pêl che i pinsiers y les aziuns de valgünes porsones danter nos chiló tl’Alta Badia ais n travert su: chël de ne ti consintí nia a d’atri, chël de ne se baié nia plü se ciaran ti edli, deache l’invidia te döt ...
14 de agost 2017

Dant de se far pear da l'ors... e dal louf

No vegn fat auter chest istà che scriver e rejonar de orsc e louves, dò i fac sozedui te desvalives lesc de la Provinzia de Trent e sun nosce mont. Chest sessaben apede a le autre desvalive desgrazie...I orsc i ge fasc tema a la jent, no sé se zachei volessa se troar vis a vis con l'ors e nience con louves che zaca e maza feide e ciaure coche l'é sozedù sun mont de Fedaa e utró.Gio me domane: él più emportant la vita de la persona e di pastreces sa mont che chela de cheste bestie ...
07 de agost 2017

Fascia, trafich fora control!

"Fascia, aria pura, aria neta!" Podessa dir coscita un di slogan duré per engaissèr i potenzièi turisć a vegnir en vacanza te noscia val.Ogne dì, e sion "demò" al scomenz de aost, leva spontana na domana: Fascia sporjela dalbon chel che disc nosc ipotetich slogan? Fosc a l'auta, ma co éla se vegnon ju anter i paìjes? Chiò fosc se podarà dir che l'aria é "frescia", respet a la temperatures de zità, ma sui agetives pura e neta pel vegnir più che n dubie. La strèdes te val les é pienes de smog e ...
31 de messel 2017

Troht Resposta ala lëtra de Reinhard Senoner "Festes y segra a Urtijëi"

Sci, Reinhard, te es propi rejon, beles ie la festes tlo da nëus y de gra a duc chëi che fej pea, cun y zënza troht.Sce ti dé l bon ejëmpl a nosc jëuni uel mé dì jì sun plaza cun la troht a se mustré, pona iesen bën sun la fauza streda. Y dì che la rejon ciuldì che i jëuni se stënta a fé pea - cossa che ne me sà nianca no tan vëira - sibe chëla che i reprejentanc de Chemun ne se lascia nia udëi sun plaza cun la troht, me sà na puera viertla. L problem rati ie propi mé tl ultimo tòch dla lëtra, ...
31 de messel 2017

Porsones che se miritass tröp deplü

Da lí, sotescré y memorisé ci che David Lardschneider scrí te so comentar de pröma tla ultima Usc, por ci che reverda la mancianza de unité ladina. Ma bun ch'al é porsones speziales che á ciamó a cör l'unité ladina. Al ti vais döta mia y nosta stima ai onorá Lois Trebo, Lois Craffonara, Carlo Willeit y Benigno Pellegrini. De gran personalités, che se miritass tröp deplü: da gní onorades dales istituziuns y da döta la popolaziun.La forza y l'orenté, l'energia y le tëmp ch'ai á tut ca por la ...
media/k2/galleries/5367/thumbs/Bildschirmfoto_2017-07-20_um_09.37.13.jpg
24 de messel 2017

Longega Dessora ê n zënter

Bele i romans savô che la strada ogâ por lié i paisc, por alisiré l'ativité dl comerz y por porté i passanc da n post al ater. Les pedies che ai á lasce a San Laurënz desmostra che ai menâ a bun termo sües operes. Al sará dessigü sté laurs ch'é stá de ispiraziun por ci che é gnü fat dedô. La strada che condujô da San Laurënz tla Val Badia incër i agn dl 1700 passâ da Sares ite Peraforada Dessora cina ala sënta tl pice zënter dal Festl a Longega Dessora, olache al ê na ostaria y na stala por i ...
24 de messel 2017

L mur de le Dolomiti

Se fosse demà valch che toca, che à da ester per motivaziogn de natura ambiental, l provediment che pervede de sarà per calche di de luio e agosto l jof del Sela l podarave ester metù via nten cuater e cuater ot come una de le stupidade de sto istà 2017. Cale autre parole duorà per n provediment cussì fora de dute le rejogn per come che l é stà pensà, metù a jì nten vede e no vede, cussì difizile da capì se l posse joà o manco? Difati sarà n jof dolomitico per ciatà na soluzion al problema del ...
24 de messel 2017

Festes y segra a Urtijëi

Cun la segra d'Urtijëi ie ntant finedes via la majera festes dl luech. Bel iel stat che truepa jënt y lies cun si bela troht se à dat ca y fat pea pra la festes de dlieja, fajan pea pra la pruzescion y la funzions, tenian aut nsci nosc valor cristian cun si cultura y tradizion.Mé sciot che chësta doi robes, cultura y tradizion, ne vën tan nia sentides y vën iniuredes dai majeri raprejentanc de chemun. Stlet ejëmpl nce per i jëuni, nia da se fé marueia che ëi se stënta nsci a fé pea. Bel fóssel ...
17 de messel 2017

Informazion, desinformazion y fake news

La moda dl "fake news" à arjont ence l raion dles Dolomites. Te n comunicat dla JG (joegn) dla SVP, zité tl "Dolomiten" dl 27.6.17 sot a l titul "Ladinische Provinz ist Utopie" (la provinzia ladina é na utopia), végnel dit che „Die Union Generela di Ladins stellt die Forderung nach einer ladinischen Provinz mit einer einheitlichen Kunstsprache." Ie ne posse nia rejoné a inom dla Generela ma l'afermazion me per daldut enventeda per scredité la Generela. Dantdadie ti éssen dit a valch de tel ...
10 de messel 2017

Giulan!

Giulan por ti avëi indô mostré a döt le monn tan bel che al é chiló da nos, amesa les Dolomites, nia ma da jí cun la roda. Ince sce les temperatöres n'ê nia les plü cialdes, él impó garaté cun gran maestria la 31° ediziun dla Maratona dles Dolomites.Michîl á indô baié cun gran savëi intratan la serada cun i sponsors, intratan la conferënza stampa y sambëgn ince pro la direta televisiva.Claudio á orchestré te na manira unica döt le colos dla Maratona dles Dolomites, ti don la dërta inciaria a ...
10 de messel 2017

Lege ladina sloceda

I on endò liet n articul sciche de plu iadesc sun la lege ladina che speta da vegnì aproveda dai signours tl Parlament a Roma.A la nes porta dessegur valch y anter chest ence che n ladin posse vegnì vizepresidënt dl Govern provinzial y chest é na cossa plutost me de prestisc y sarà mefun n titul emplù per l assessour ladin.Ma co fajonse pa nos ladins da curì l post da vizepresidënt dl Consei provinzial, n scagn che i ladins à bele, ma al ti mancia la persona per chest scagn? Al fossa sté gran ...
03 de messel 2017

Lalt y proposta

La vijinanza dles munts y dla natöra, l'essënza de "paisc de munt", m'á tres afasciné a San Ciascian. Tröp é cambié ti ultims diesc agn, mo dantadöt tl bun: tröpes ciases é gnüdes renovades te na manira sensibla y tl respet dl'estetica dl paisc, le museum nü che se stá ite dër bun, la vedla scora che ti á lascé le post a na gran lerch, che á le miú potenzial por deventé na bela plaza de paisc. Mo ince la soluziun che é gnüda ciafada por le paiun, la strotöra de lëgn é discreta y funzionala; n ...
26 de jugn 2017

Cunfermé?

Nchin dan n valgun ani univa uni ann l Vëscul de Bulsan-Persenon te Gherdëina a cunfermé. Depona à scumencià l radio ladin, prësc do la zaites y la politica ladina a cunfermé. Y śën seméiel che belau duc possa y ie boni de cunfermé. Per gherdëina pòssun dì, per ejëmpl: „Coche bele fat ora saràl n lunesc." O: „Coche dit jons domesdì." O: „L vën fat a l savëi che l vën mpo mo muet dala cater."Truepa rejons per lascé mpo mo inant cunfermé mé i Vësculi.