Letres

22 de mei 2017

L'é dal 2009 che Transdolomites domana a Fascia de intervegnir!

Stimada Redazion de La Usc di Ladins, mane de seghit la letra de responeta a l'articol de Riccardo Zanoner publicà sul numer 17 de La Usc di Ladins.L convegn endrezà da Transdolomites ai 20 de oril a Trent sul tem de le ferate de la Dolomites e la Èlpes l'à metù dant l'obietif de rejonar dessema ai teritories alpins lean vijion de rei che varde ai neves coleamenc de val. Chest parcheche se volon solevar l'atenzion tel Goern zentral e te le sente de Bruxelles e Strasburg, rejonar ogneun de so ...
01 de mei 2017

Na intervista sura döt y nia

A: Tröpes colpes se ciafa la religiun dl Islam, le terorism y i atentac pêl che nasces da chësta comunité. Nia dagnora ne l unse tan descreditada desco incö. Dan da zacotan de agn, tl'ocajiun de n conzert, â dit Fabrizio De André: Gejú vëgn araté tla religiun dl Islam le pröm profet y dl ater vers vëgn araté Maomet dala religiun cristiana ma n püre ciauder, porchël ti vál n punt implü al Islam. Te chësc momënt êl gnü acompagné da n bel aplaus. Ci arateste pa tö, mineste che la religiun dl Islam ...
01 de mei 2017

Ince a Merch Dapunt na tofla

Chësta aisciöda, plö avisa ai 18 de merz 2017, él gnü detlaré beat Josef Mayr – Nusser da Balsan,n pere de familia che s´â refudé da dé joramënt a Hitler canche al ê dl 1944 gnü cherdé pro i soldas dla SS. Al é atira gnü pié y saré ia, metü te porjun. Sön le iade da gni condüt adöm a d'atri prijoniers da Danzig a Erlangen te n vagun di tiers, él mort ai 24 de forá dl 1945.Che i ladins á ince porsones che n'á nia dé joramënt a Hitler y á risćé la mort, unse bëgn bele podü lí te nosc foliet ...
01 de mei 2017

La viera pruibida dl presidënt Trump

La Charta UNO dl 1945 pruibësc l'agrescion militera danter nazions, ora che sce n vën agredii o cun n mandat dal'UNO (United Nations Organisation). Chësta regules ie unides scrites ntlëuta per schivé vieres tl daunì. Mpo ne n'ie chisc tratac belau mei unii respetei. L presidënt american Trump à ai 6 de auril bombardà la Siria. Chësta ie inò na agrescion contra l dërt di populi, zënza mandat dal'UNO y perchël nia leghela.La azion de viera cun gas da tuesse ne iustifichea ënghenó chësta agrescion ...
01 de mei 2017

Bi- y trilinguism

I ladins ie i miëures pra i ejams de bi- y trilinguism, ciuldì ne tol pa l assessëur Mussner nia posizion?
Tlo la lëtra che ti ove mandà al assessëur provinziel Florian Mussner ai 23 de merz: „Bon di Florian, tu es dessegur udù y audì che chisc dis iel stat na lingia de nutizies y articuli tla zaites, n con' di resultac di ejams de bi- y trilinguism te Südtirol. On liet che i miëures iesi tl Unterland y Überetsch, pona vëniel la Venuesta, pona i pusteri. Che i ladins ie chëi che se la cava l miec cun l bilinguism ie uni scutà via bel defin. Cie iel pa tlo dovia? Ne ti scusa pa a zachei nia che nëus ...
03 de auril 2017

La lege ladina

La lege ladina é n abus de lege. La SVP, cun l'atenuanta de messëi ti dé ai ladins ci che ti speta, müda le sistem lital aladô de so plajëi y bojëgn. Al é n 'Ciaval de Troia'.Che al vëgnes tut fora chi passaji y che al pois deventé na dërta y buna lege ladina!
20 de merz 2017

Da partis y movimenc politics

Giovanni Endrizzi, senatur dl Movimënt 5 Stëres
Tl ultim numer dla Usc di Ladins, dl 10 de merz 2017, pón lí tl articul „La rejons di ladins ie n dërt" n report dl'audiziun dla Union Generela di Ladins dant la Comisciun afars costituzionai dl Senat
L'articul é por ci che reverda les ghiranzes dla Generela tler y complet, mo conscidran che al se trata de n articul de contegnü politich, arati che al contëgnes na locia de informaziun nia da püch.
Tl articul pón lí: „A una cun les propostes portedes dant a Roma dala Generela se à nce dit i deputac ...
13 de merz 2017

Metón sot tiera ite la linea Saviner - Corvera

Davò chël che l é suzedù col black out che a bloché gran pert dei lifc de la Val Badia e de Ciaolonch, l é curious vedei come na val, da l'economia coscita podëla e che fesc pert na provinzia autonoma che da agn la porta ennavánt politiche per deventé autonoma ence dal pont de veduda energetich, la siebe encora e empò liada a na line auta tenscion che ven da fora provinzia. Per la di n curt se podëssa di che la Val Badia l'é tacada a nen fil al Agordin. Chëst conferma chël che eve bele sostignù ...
13 de merz 2017

Lege ladina

Da partis y movimenc politics
La lege ladina sciöche al ti vëgn dit, á begn püch de ladin. Al vëgn anuzé la mendranza ladina por fins particolars de partí! An ó porté te Südtirol n sistem lital maioritar da chël che i ladins á bele n iade messü se defëne dan dala Curt Costituzionala cun Carlo Willeit, ciafan rajun.
Tla lege pón ma ciafé val' picolëza por iustifiché la strumentalisaziun di ladins. Chi che á a cör les ghiranzes ladines ciara dl vers de na unité aministrativa ladina, na provinzia ladina autonoma che toles ite ...
27 de fauré 2017

Kronplatz... y i ladins

A chi che à n puech de coscienza ladina ti desplejel che al vegn scrit la parola "Plan de Corones" da pert di managers dl turism de chest bel crep tant strabacé bele da agn cotant plu picera che la parola todescia Kronplatz. I managers sà pu che la fodera de Plan de Corones é sun raion de Mareo, perchel messessi respeté l lingaz ladin. Al é ence veira che al é tres sté reprejentanc dl turism de Mareo tla aministrazion de Plan de Corones; à mo chisc o chel reprejentant damané che la parola Plan ...
27 de fauré 2017

Zucchero

"I ê malincontënt, spo ái metü man da lí Bukowski, deache al stê plü mal co me. Spo me sunsi descedé, y i á scrit Miserere." Ci bel aldí chëstes parores; sëgn sai da n'ester nia l'unich malincontënt che li Bukowski.
27 de fauré 2017

Nos tolun les destanzes

Tuta de posiziun sön l'articul "N vare inant y dui inzoruch", publiché t'La Usc di Ladins nr. 7 di 17 de forá 2017
Che le Comun de Badia n'é nia ste bun de arjunje na maioranza por la orenté de tó sö 12 porsones che á debojëgn de aiüt, é na realté che nes lascia dassën desplajüs! La desponibilité dla jënt foss dessigü plö grana de ci che an ó rapresenté y la partezipaziun de daidé ince. Chësc savunse, mo suradöt, te chësc cherdunse. I orun tó publicamënter les destanzes da conscidraziuns sciöche: „tó pert al SPRAR ó dí ti daurí les portes (...)", „naota messunse ponsé a nos" o „ci dagní che an ó ti arjigné ...
07 de november 2016

Le ladin pó fá faziun

Al é les 22.45, i sun senté sön let ch’i pënsi, y som degüna. I sun sté püre, na sort de coies, da 10 dis, y al pê che ara vais da de a de miú, borjú ne n’ái degun, porchël pói ince mangé, lisier. Pordërt ne messassi nia scrí, che dedô sunsi tan stanch. Do ch’i á lit le bel articul de Lois Trebo söl islam (ediziun 21.10.16, adr), m’ái sintí miú. Él mo le lingaz dla uma che fej faziuns positives? Canch’i scrii, ól dí che val’ é jü dër sot, sides le contignü che les parores. Al é bëgn n lingaz ...
07 de november 2016

Lege ladina - ma bona por na pert?

Sciöche i á lit t’La Usc di 28 d’otober 2016 a plata 2, pêl che la lege sön i ladins da Balsan vais a Roma n vare inant, do che la Provinzia da Balsan, da Trënt y la Regiun á aprové le contignü dla lege che i portass ai ladins da Balsan manco descriminaziuns, mo valgügn dërc implü, ci che foss ma da laldé, ince sce al ne romagness ciamó na dërta ligna da damané por arjunje che i ladins ess i medemi dërc di taliagn y todësc de Südtirol.Impó me damani, sce al ne foss nia gran ora che al gniss fat ...
17 de fauré 2017

Ladin te dlieija

Te dlieja a S. Cristina: ulà resta pa datrai l ladin?
Bel, bel! Ne n'iel pa da stramp bel, n pudëssa dì na drëta marueia, a jì da Sacun ite, tres l bosch sun l troi dla lijëndes, permò fat da nuef, da uni tëmp y da uni sajon, per ruvé ta S. Cristina? N ie tlo tl plu plën dla natura, ma n possa nce streflé mpue' dla cultura storica dla valeda de Gherdëina, tres la tofles ilustratives dla storia di grofs de Stetteneck, tan bën scrites y monce te duta trëi la rujenedes, da ti fé na gran lauda y da ti auzé senziermënter l ciapel a duc chëi che ova ...
17 de fauré 2017

A desposiziun por baié

Resposta ai firmatars dla lëtra "Boteghiers por le bëgn dl turism", publicada t'La Usc di Ladins nr. 6 di 10 de forá 2017
Ai firmatars oresson respogne che dessigü pól sozede che nia döt vëgnes fat a scüsa tl'ativité dl'assoziaziun turistica.
I aratun che l'impëgn prinzipial de nosta organisaziun sides chël de mioré l'oferta turistica, ti pitan a nüsc ghesć n bun sorvisc, le plü complet che ara vá. Chësc vëigon ince dales tröpes manifestaziuns y dai tröc evënc che vëgn organisá tratan l'ann, ince a bëgn di boteghiers che ne fej nia pert dl'assoziaziun turistica.
Te nosc pice paisc él debojëgn dla colaboraziun da ...
17 de fauré 2017

Sö insom... Kronplozz.

Che le marketing y l'economia comani nosc monn, n'é nia danü.Che nüsc nocerli d'or sides nosc dî, n'é nia danü.Che chësc ciapes sura vigni verité, n'é gnanca nia danü.Che nostes burses intres plü toces sides nüsc cörs tres plü ligherzins...chël foss val' de nü.Belanfat."Gschäft isch Gschäft" y "tof't l'cü y bon!":-)
17 de fauré 2017

Spetón resposte da Trënt e Bolśán

Volonsa ie di en gran Diovelpaie a Lois Trebo per el coragio che l a a scrive de nos da Souramont. En particolar volonsa recordé dute le oute che son stei cambiei de Region: del 1923 del 1943 e del 1948. Del 1939 son stei metus coi ladins de Bolśán: come mei che demè chisc 3 comuns i eva ladins e no duc i 36 che l e encuoi? Del '43 èi ince clamèi duc coi saudei todasc, jovegn e vegli. Davò la viera i todasc ia paiè fora con a picola pension che da coche i disc ne encora de chi che la ciapa. No ...
10 de fauré 2017

Defener la vita e no la meter tel pericol

Che sort de organisazion sanitara él pa chesta? Per fortuna che, soraldut i pìcioi, i à n agnol vardian. Per la terza outa te doi setemane n pìciol é nasciù per strada. Semper te le val, olache i partimenc de nasciuda é seré da tempes più o manco lonc. E dir che desche giustificazion per aer serà i partimenc de nasciuda te le val l'é stat proprio chela de na maor segureza per i pìcioi e per soe mare.Oramai se veit semper più de spes che aer serà i partimenc per portar dut a Trent e Rorei no à ...
10 de fauré 2017

Boteghiers por le bëgn dl turism

Resposta ala lëtra "Na lëtra che á desplajü", publicada t'La Usc di Ladins nr. 5 di 3 de forá 2017
Nos sun n grup de boteghiers da Corvara, che n'é nia mëmbri dl'Assoziaziun Turistica. Do les ultimes afermaziuns de Verena Kostner, s'unse sintí tl dovëi da lascé aldí ince nosta usc, por ti dé espresciun a nosta solidarité y por confermé che al é baldi vëi - esperiënzes personales le desmostra - che sce te n'es nia assozié y n cliënt damana informaziuns che pó revardé tüa ativité - n'él nia ma che te ne vëgnes nia nominé, mo le ghest vëgn mené altró. N'orun nia se desmentié che i sun ...