La inteligenza artifiziala y les mendranzes
L prum convegn, ai 23 de otober, é sté l Forum dles regions europeiches dles mendranzes, organisé da la Union Federalista dles Nazionalitades Europeiches (FUEN) y tegnù tl salf dl Gran
-
"digidi" à pité la ocajion per n confront anter i partners dl projet DIGI-RLF. Da man cianca: l diretour dla Agjenzie Regjonâl pe Lenghe Furlan William Cisilino, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l diretour de repartizion Mathias Stuflesser, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l secreter general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. foto: usp/Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina.
-
Retrat de grup ladin-rumanc. Tla seconda fila, da man cianca: l secretar general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel, l degan dla Facolté de Scienzes dla Formazion dla Université de Bulsan Paul Videsott, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l inrescidour dla Université de Dispruch Samuel Frontull y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. Tla pruma fila, da man cianca: l president dla Union Generela di Ladins dla Dolomites Roland Verra, la presidenta dla Union di Ladins de Gherdëina Sofia Stuflesser y l diretour de repartizion Mathias Stuflesser. foto: FUEN/László Mihály
-
Mathias Stuflesser, diretour dla Repartizion provinziala a Bulsan dla Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina, à moderé l Forum FUEN dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
-
Olivia Schubert, liteda presidenta dla organisazion che met adum les mendranzes autoctones y nazionales y les comunités linguistiches tl’Europa al congres dla FUEN dl ann passé a Bulsan, à porté i saluc al Forum dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
Per chesta rajon él important che les mendranzes linguistiches colaboreie per svilupé banches de dac linguistics y strumenc digitai che posse vegnì adoredes per la traduzion automatica, l reconesciment dl lingaz y d'autres aplicazions dla inteligenza artifiziala.
N ejempl concret é vegnù porté dant dal inrescidour Samuel Frontull dla Université de Dispruch, che à prejenté l "Tradutur Ladin", n strument de traduzion basé sun la inteligenza artifiziala y svilupé aposta per l ladin. L projet vegn realisé da la Université de Dispruch en colaborazion con l Istitut Cultural Ladin Micurá de Rü, con l sostegn finanziar dla Provinzia autonoma de Bulsan y dla Region Trentin-Südtirol.
Alfreider: «La diversité é na richeza»
Per l assessour provinzial ladin Daniel Alfreider, che é sté ence vizepresident dla FUEN, raprejenteia les mendranzes linguistiches n
-
"digidi" à pité la ocajion per n confront anter i partners dl projet DIGI-RLF. Da man cianca: l diretour dla Agjenzie Regjonâl pe Lenghe Furlan William Cisilino, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l diretour de repartizion Mathias Stuflesser, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l secreter general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. foto: usp/Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina.
-
Retrat de grup ladin-rumanc. Tla seconda fila, da man cianca: l secretar general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel, l degan dla Facolté de Scienzes dla Formazion dla Université de Bulsan Paul Videsott, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l inrescidour dla Université de Dispruch Samuel Frontull y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. Tla pruma fila, da man cianca: l president dla Union Generela di Ladins dla Dolomites Roland Verra, la presidenta dla Union di Ladins de Gherdëina Sofia Stuflesser y l diretour de repartizion Mathias Stuflesser. foto: FUEN/László Mihály
-
Mathias Stuflesser, diretour dla Repartizion provinziala a Bulsan dla Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina, à moderé l Forum FUEN dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
-
Olivia Schubert, liteda presidenta dla organisazion che met adum les mendranzes autoctones y nazionales y les comunités linguistiches tl’Europa al congres dla FUEN dl ann passé a Bulsan, à porté i saluc al Forum dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
"La diversité ne é nia n pericul per l'unité, ma na richeza", à splighé Alfreider. "Avisa tl'era dla inteligenza artifiziala ne pò les pitles comunités linguistiches nia se ativé da soules. Sce an met adum nostes conescenzes y esperienzes, pòssen trasformé chesta sfida tecnologica te na gran oportunité." L obietif é chel de garantì che l ladin reste n lingaz vif y anuzabel ence tl mond digital, dantaldut per les generazions joenes, che adora da di a di de plu i strumenc tecnologics tla vita da vigni di.
Ladin, rumanc y furlan adum per l davegnì digital
Ai 24 de otober él vegnù organisé, tres a Cuira, l di dla digitalisazion «digidi», metù de jì da la Lia Rumantscha, l'organisazion che raprejenteia les comunités de lingaz rumanc tla Svizra.
L’enconteda à metù al zenter la trasformazion digitala tl raion rumanc y à ence pité ai partners dl projet europeich DIGI-RLF la poscibelté de se enconté per acordé i proscims vari te sia colaborazion.
L projet met adum i trei lingac retoromans, l ladin, l rumanc y l furlan, con l obietif de renforzé sia prejenza tl mond digital y de svilupé strumenc tecnologics comuns.
"Per renforzé nosta identité tres na prejenza digitala concreta, metonse adum les competenzes linguistiches y tecnologiches soura i confins", auza fora Mathias Stuflesser, che à metù
-
"digidi" à pité la ocajion per n confront anter i partners dl projet DIGI-RLF. Da man cianca: l diretour dla Agjenzie Regjonâl pe Lenghe Furlan William Cisilino, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l diretour de repartizion Mathias Stuflesser, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l secreter general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. foto: usp/Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina.
-
Retrat de grup ladin-rumanc. Tla seconda fila, da man cianca: l secretar general dla Lia Rumantscha Andreas Gabriel, l degan dla Facolté de Scienzes dla Formazion dla Université de Bulsan Paul Videsott, l colaboradour dl projet DIGI-RLF Robert Sama, l responsabel dla digitalisazion dla Lia Rumantscha Igancio Perez Prat, l inrescidour dla Université de Dispruch Samuel Frontull y l coordinadour di projec UE dla Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina Stefan Graziadei. Tla pruma fila, da man cianca: l president dla Union Generela di Ladins dla Dolomites Roland Verra, la presidenta dla Union di Ladins de Gherdëina Sofia Stuflesser y l diretour de repartizion Mathias Stuflesser. foto: FUEN/László Mihály
-
Mathias Stuflesser, diretour dla Repartizion provinziala a Bulsan dla Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina, à moderé l Forum FUEN dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
-
Olivia Schubert, liteda presidenta dla organisazion che met adum les mendranzes autoctones y nazionales y les comunités linguistiches tl’Europa al congres dla FUEN dl ann passé a Bulsan, à porté i saluc al Forum dles regions europeiches dles mendranzes. foto: FUEN/László Mihály
View the embedded image gallery online at:
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
https://www.lausc.it/atualite/32796-inteligenza-artifiziala-na-oportunite-per-les-mendranzes-linguistiches#sigProId93c56f143f
En colaborazion con la Lia Rumantscha, Eurac Research, la sezion ladina dla Université de Bulsan y i partners furlans, végnel svilupé soluzions concretes per i trei lingac. Al se trata, anter l auter, dla preparazion de dac linguistics standardisés y dl svilup de modiei per l reconesciment automatich dl lingaz.
Chisc strumenc podarà tl davegnì, per ejempl, trasformé automaticamenter te tesć scric les paroles pronunziedes te reunions o encontedes tegnudes per ladin o per rumanc. Na poscibelté che podessa ester de gran utl ence per la documentazion, la comunicazion y l laour da vigni di tles istituzions y organisazions ladines.
N projet europeich che passa soura i confins
L projet DIGI-RLF vegn coordiné da la Repartizion Aministrazion, Istruzion, Formazion y Cultura ladina dla Provinzia autonoma de Bulsan, che à la funzion de partner prinzipal.
Al projet tol pert la Lia Rumantscha dla Svizra, l Agjenzie Regjonâl pe Lenghe Furlan (ARLeF), Eurac Research y la Université de Bulsan.
Da partners assoziés sostegn l projet l Istitut Cultural Ladin Micurá de Rü, la region CLLD Terra Raetica, tl raion de confin anter Südtirol, Tirol y i Grijons, y la Euregio Tirol-Tirol dl Sud-Trentin.
L finanziament vegn dal Fond Europeich per l Svilup Regional (FESR) y da mesi nazionai tl cheder dl program Interreg VI-A Italia-Svizzera 2021–2027.
I doi convegns de Cuira à demostré che la digitalisazion ne raprejenteia nia demé na sfida per les mendranzes linguistiches, ma ence na poscibelté concreta per garantì si davegnì. La colaborazion anter les comunités ladina, rumancia y furlana pò dé n contribut important per che i lingac de mendranza ne vegne nia lascés da na pert tl svilup dla inteligenza artifiziala, ma posse vegnì adorés ence tles tecnologies dl davegnì.
Iaco Rigo




