La Usc di Ladins

Le tëmp de Carsëma á ince sües usanzes: dlungia le jiné, gnôl inlaota tröp perié y i fedei jô por sanc. Devers dla fin de Carsëma spo gnôl fat sö te dlijia di paisc de valada le »Sant Sepolcher«, a chël che an jô a ti ciaré. Chësta tradiziun che s’á mantigní cina aldedaincö y che se desfira tl’Edema Santa sura döt le raiun dl Tirol, á la medema raisc, mo da post a post na forma tres desfarënta. La grandëza, la fatöra y les decora­ziuns che l’acompagnëia, é tres atramënter: te val’ dlijies éres plü scëmples, tratan che te d’atres indô vëgn i fedei pro da amiré dërtes strotöres architetoniches che röia pormez a operes d’ert de gran valüta. 
La Fossa Santa che an vëgn pro da amiré tla diljia sö a Calfosch é n ejëmpl. Ara se desfaranziëia dassënn da chëres püces che an vëiga ciamó te valada, tan co an podess dí che de chësta sort, n’un n’él nia n’atra da ciafé tla Val Badia. Püc é i sepolcri tl raiun ladin che é dla sort de chël che an vëiga a Cal­fosch y les testemonianzes dla storia dl Sepolcher é dlaur da se sferié fora cun le scomparí dla jënt che l’á co­nesciüda. Da tigní sö chëstes teste­monianzes de valüta á ponsé le Museum Ladin Ciastel de Tor tres n documentar cört, olache al vëgn tigní sö recordanzes desfarëntes dla Fossa Santa, a pié ia da inlaota cina aldedaincö. Le film cört dl regist etnografich Paolo Vinati cunta dantadöt de sciöche la tradiziun s’á indô descedé devers dl 2000 y de sciöche ara vëgn mantignida inant dötaorela.


Deplü da lí ciafëise tla ediziun nöia, publicada en vëndres ai 13 de merz!